رمان

کتاب آموزش در پاورقی نوشته‌ی فاطمه مقدسی پژوهشی تحلیلی و داده‌محور درباره‌ی روند تدریجی و پنهان خصوصی‌سازی آموزش عمومی در ایران است. نویسنده نشان می‌دهد چگونه آموزش، که در ابتدا حقی عمومی و مسئولیتی دولتی تلقی می‌شد، در طول چند دهه تحت‌تأثیر سیاست‌های توسعه و محدودیت‌های بودجه‌ای از مسیر عدالت آموزشی منحرف شده و به کالایی طبقاتی بدل گشته است. این روند، به‌زعم نویسنده، بیش از آن‌که حاصل تصمیم‌های صریح باشد، نتیجه‌ی تغییرات تدریجی در گفتمان و سیاست‌گذاری رسمی است.

مقدسی با اتکا به اسناد رسمی، مصاحبه با سیاست‌گذاران و تحلیل آماری، تصویری روشن از سازوکارهای پنهان این تغییر ترسیم می‌کند؛ فرایندی که زیر نام «ارتقای کیفیت» یا «آزادسازی اقتصادی» شکل گرفته، اما در عمل به افزایش نابرابری، کاهش کیفیت آموزش عمومی و بازتولید فاصله‌ی طبقاتی انجامیده است. او نشان می‌دهد که آموزش عمومی در ایران آرام‌آرام از رسالت همگانی خود فاصله گرفته و به امتیازی برای طبقات خاص تبدیل شده است

تا حالا متوجه شده‌ اید که همه چیز را به توره‌ ام ربط می‌ دهم؟ بله، درست حدس زدید. این هم یک تیک است. شمارش یکی از نشانه‌ های بیماری است؛ ولی شمارش نشانه‌ ها هم خودش یک نشانه است؛ یک تیک‌ پلاس اولترا.

من فرا ـ توره دارم. با فکر کردن به

تیک‌ زدنْ ذهنم به تکاپو می‌افتد، افکارم می‌ خواهند هر نشانهٔ احتمالی را لمس کنند. لمسِ لمس. شمارشِ شمارش. فکر کردن دربارهٔ فکر کردن. اشاره به اشاره به توره.

به نوعی مانند حرف‌ زدن دربارهٔ تلفنْ پشت تلفن‌ است، یا پست‌ کردن نامه‌ هایی در توضیح مکان صندوق‌ پستی‌ های مختلف. یا مانند کش‌ دهنده‌ ای که حکایت‌ های موردعلاقه‌ اش همه دربارهٔ کش‌ دادن باشد.

مجموعه داستان‌های این کتاب روایتی است از اضمحلال یک خانواده در قالب ویرانی یک خانه. «بولدوزرها فردا می‌آیند. این بار توپشان حسابی پر است. عزمشان را جزم کرده‌اند. خط و نشان کشیده‌‌اند که ملاحظه هیچ کس را نخواهند کرد. رئیسشان گفته کارها نباید بیش از این معطل بماند. دیروز دو نفر آمده بودند سرکشی ساختمان.» قباد آذرآئین نویسنده اهل جنوب کشورمان که پیش از این مجموعه داستان حضور و پسری آن سوی پل را از او خوانده‌ایم، این بار با ده داستان کوتاه زندگی انسان‌هایی را روایت می‌کند که با رنج و کار بیگانه نیستند.